Eerste waterstofschip voor Waddenzee een stap dichterbij

Na een intensieve voorbereiding zet Rijkswaterstaat een belangrijke stap richting fossielvrije schepen. Op 31 maart 2026 werd officieel het startsein gegeven voor een unieke waterstofpilot door de ondertekening van het contract door Rijkswaterstaat en Next Generation Shipyards.

De waterstofpilot is onderdeel van het programma Vlootvernieuwing Rijksrederij, waarmee Rijkswaterstaat werkt aan een schonere, toekomstbestendige overheidsvloot. Voor veel scheepstypen is volledig elektrisch varen (op batterijen) nog niet haalbaar.

Met waterstof kan meer energie opgeslagen worden aan boord. De toepassing van waterstof is in combinatie met een brandstofcel ook emissieloos en daarmee een alternatieve brandstof met veel potentie voor de toekomstige duurzame vloot.

Er is echter nog weinig ervaring met de toepassing van waterstof aan boord van schepen. Om de technische, operationele en financiële risico’s te verlagen bij de vlootvernieuwing hebben we besloten een pilot uit te voeren voor de toepassing van waterstof aan boord van een bestaand schip.

Met deze pilot wordt ervaring opgedaan met alle facetten van waterstoftechnologie: van ontwerp en bouw tot exploitatie en tankvoorzieningen. Ook zal de pilot waardevolle inzichten geven in techniek, regelgeving, bemanningseisen, prestaties, kosten en vergunningverlening.

Zo bouwen we praktijkkennis op. Dit verlaagt de risico’s bij de vlootvernieuwing en is onmisbaar voor bredere toepassing van waterstof in de maritieme sector. De opgedane kennis vormt een directe bijdrage aan de verduurzaming van de Rijksrederij-vloot en wordt gedeeld met maritieme partners in de hele keten.

Zo draagt het project bij aan innovatie in de maritieme sector en directe CO₂-reductie. Er is vanaf 2020 gewerkt aan het tot stand komen van deze pilot.
Eerste zero-emissie schip op de Waddenzee

De waterstofpilot wordt uitgevoerd met de Ms. Krukel van de Rijksrederij. Dit schip wordt door de Waddenunit, onderdeel van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, ingezet voor toezicht en handhaving, monitoring en onderzoek op de Waddenzee.

Na de ombouw zal de Krukel het eerste zeegaand gecertificeerde zero-emissie schip zijn dat op dit UNESCO Werelderfgoed gaat varen. Op deze manier draagt het bij aan bescherming van dit ecologisch kwetsbare gebied.

De ondertekening van het contract volgt op een positief oordeel over het conceptontwerp, planning, budget en de beschikbaarheid van waterstof. Ook is er perspectief op de benodigde vergunning voor het tanken van waterstof in Lauwersoog. Er wordt eerst gestart met het verder uitwerken van het ontwerp en de engineering.

Naar verwachting wordt in september 2026 het definitieve besluit genomen over de daadwerkelijke ombouw van het schip.

De pilot wordt uitgevoerd binnen het programma Green Shipping Waddenzee, onder regie van Federatie Metaal en Elektrotechnische Industrie (FME). Het programma Green Shipping Waddenzee wordt mede gefinancierd door het Waddenfonds en het Investeringskader Waddengebied, waar Provincie Groningen onderdeel van uitmaakt.

De technische realisatie ligt bij een consortium van innovatieve maritieme partijen, waaronder: Next Generation Shipyards (bouw en onderhoud van duurzame werkschepen) en Marine Service Noord (waterstofopslag, distributie- en veiligheidssystemen).

Gasunie en Fluxys ondertekenen overeenkomst voor waterstofstofverbinding tussen Nederland en België

De Nederlandse Gasunie-dochter Hynetwork en het Belgische Fluxys hydrogen hebben een overeenkomst ondertekend om gezamenlijk een grensoverschrijdende waterstofverbinding tussen Nederland en België te ontwikkelen. Bij deze verbinding zal waar mogelijk gebruik worden gemaakt van bestaande aardgasleidingen die worden omgebouwd voor waterstoftransport. Beide bedrijven streven naar een realisatie van deze verbinding rond 2030.

Het grenspunt nabij Zandvliet, tussen Zeeland en Antwerpen, is in beeld als eerste strategische bi-directionele schakel die belangrijke import-, en productielocaties verbindt met industriële clusters, waaronder de North Sea Port en Port of Rotterdam in Nederland en de havens van Antwerpen en Gent in België. Deze verbinding draagt bij aan de ambitie om in Noordwest-Europa een geïntegreerd, open en toegankelijk waterstoftransportnetwerk te creëren voor het versterken van de energie-onafhankelijkheid en het verduurzamen van de industrie. Daarnaast laat de overeenkomst ook toe om bijkomende grenspunten te ontwikkelen. 

De overeenkomst is een belangrijke stap naar een verdere, intensieve samenwerking. In de overeenkomst maken beide bedrijven afspraken over belangrijke technische en organisatorische zaken, waaronder planning, locatie, capaciteit en andere specificaties. Zulke afspraken zijn nodig om waterstof veilig en betrouwbaar over de grens te kunnen transporteren. Dit initiatief tussen Hynetwork en Fluxys hydrogen kan gezien worden als een krachtig signaal richting de internationale waterstofmarkt, dat de uitbouw van een grensoverschrijdend waterstofnetwerk volop in gang is.

Noord-Nederlands waterstofecosysteem lanceert eigen AI-kennisassistent

Hydrogen Valley Campus Europe (HVCE) vandaag Aivy, een AI-kennisassistent die speciaal is ontwikkeld voor het waterstofecosysteem in Noord-Nederland. De publieke lancering vond vanmorgen plaats tijdens het Good Morning HyNorth ontbijt, mede georganiseerd door Witteveen+Bos. Aivy is de eerste AI-assistent in Nederland die zich uitsluitend baseert op gevalideerde wetenschappelijke bronnen en ecosysteemkennis over waterstof en de bredere energietransitie.

Anders dan generieke AI-chatbots genereert Aivy geen antwoorden op basis van het open internet. De assistent doorzoekt een samengestelde kennisbank van wetenschappelijke artikelen, technische handleidingen, beleidsrapporten en projectdocumenten uit het HVCE-consortium van meer dan 50 partners. Bij elk antwoord worden de originele bronnen vermeld, zodat gebruikers altijd kunnen verifiëren waar informatie vandaan komt.

De kennisbank groeit automatisch mee met het ecosysteem: nieuwe onderzoeksresultaten, geüpdatete beleidsdocumenten en recente publicaties worden doorlopend verwerkt. Verouderd materiaal wordt herkend en gedeprioriteerd ten gunste van recentere bronnen.

Aivy is ontworpen voor het brede scala aan gebruikers in het waterstofveld. Onderzoekers krijgen directe toegang tot relevante publicaties en projectdata. Bedrijven in de waterstofketen kunnen snel antwoord vinden op technische en marktvragen. Studenten worden begeleid met gevalideerde bronnen, en beleidsmakers vinden actuele data voor regionale en nationale energiestrategie. De assistent ondersteunt zowel Nederlands als Engels.

Partners binnen het HVCE-consortium kunnen een versie van Aivy toepassen in hun eigen huisstijl, ingebed op hun eigen website. Daarmee vergroot elke aangesloten organisatie niet alleen het bereik, maar ook de gezamenlijke kennisbasis.

Nederlanders verbruiken structureel minder gas: besparen dempt impact van hoge prijzen

Nederlandse huishoudens gebruiken sinds de energiecrisis van 2022 structureel minder gas. Uit een analyse van het gasverbruik van Vattenfall‑klanten blijkt dat zij deze winter gemiddeld zo'n 14 procent minder gas hebben verbruikt dan in de winter van 2021-2022. Na de sterke daling in 2022 bleef het gasverbruik in de daaropvolgende winters dus duidelijk lager dan vóór de crisis.

Dat wijst erop dat veel huishoudens hun energiegebruik blijvend hebben aangepast: zij gaan niet alleen bewuster om met gas, maar kiezen er mogelijk ook steeds vaker voor om te investeren in maatregelen die het gasverbruik structureel verlagen.

Deze ontwikkeling is extra relevant nu het conflict rond Iran opnieuw voor onrust zorgt op de energiemarkt. Heleen Boer, directeur Klantervaring bij Vattenfall, legt uit: “Wie zijn huis isoleert, een warmtepomp of airco gebruikt om te verwarmen, verbruikt structureel minder gas. Ook een zonnestroomboiler helpt mee, omdat die overtollige zonnestroom benut en het gasverbruik vermindert. Zo kun je met kleine en grote maatregelen je energierekening blijvend verlagen en word je minder kwetsbaar voor prijsschommelingen. Voor huishoudens die het lastig vinden om te investeren zijn er ondersteunende regelingen beschikbaar, zoals ISDE-subsidies.”

De recente spanningen rond Iran hebben deze winter weliswaar geen grote rol gespeeld in het gasverbruik, ze hebben wel direct effect op de vraag naar duurzame oplossingen. Zo meldt installatiepartner Feenstra, een dochterbedrijf van Vattenfall, dat het aantal aanvragen voor warmtepompen sinds het conflict in Iran meer dan verdubbeld is. Ook het totaal aantal aanvragen voor zonproducten - zonnepanelen, zonnestroomboilers en thuisbatterijen samen - is bijna twee keer zo hoog geworden sinds het uitbreken van de oorlog.

Boer: “Het conflict in het Midden‑Oosten laat zien hoe kwetsbaar Nederland is door de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. Verduurzamen helpt niet alleen om geld te besparen, maar maakt ons ook minder afhankelijk van geopolitieke spanningen waarbij energie als drukmiddel wordt gebruikt.”

Biomassacentrale in Almere krijgt vergunning

Volgens Omroep Flevoland heeft de biomassacentrale aan de Hefbrugweg in Almere alsnog een natuurvergunning gekregen van de provincie. Daarmee lijkt een langdurig juridisch probleem rond de centrale voorlopig opgelost.

Eerder werd een vergunning voor de centrale nog door de rechter vernietigd. Die beslissing was gebaseerd op kritiek op het gebruikte stikstofsysteem. Daardoor draaide de installatie enige tijd zonder geldige natuurvergunning.  

Met de nieuwe vergunning van de provincie Flevoland kan de centrale nu alsnog legaal blijven functioneren. Het besluit werd in maart 2026 genomen en ligt ter inzage, waardoor belanghebbenden nog bezwaar kunnen maken.  

Hoewel de vergunning een belangrijke stap is, betekent dit niet dat de discussie definitief voorbij is. Tegenstanders hebben nog de mogelijkheid om naar de rechter te stappen en het besluit aan te vechten.

Aansluiting op Duits waterstofnetwerk moet waterstof naar Twente brengen

Een breed Twents-Duits consortium, met daarin onder meer de provincie Overijssel en netwerkbedrijf Cogas, heeft een belangrijke stap gezet voor de beschikbaarheid van waterstof in Twente. Cogas tekent een contract met de Duitse netbeheerder Thyssengas voor de aanleg van een aansluiting op het Duitse waterstofnetwerk, vlak bij de grens bij Nordhorn. De provincie Overijssel ondersteunt deze stap met een subsidie.

Alle partijen tekenen ook een overeenkomst waarin zij zich verbinden aan het gezamenlijk ontwikkelen van een regionale waterstofinfrastructuur in Twente. Met deze ondertekening spreken de partners uit dat zij samen waterstof naar Twente willen brengen en daarmee de positie van de regio als vooruitstrevend, innovatief en ondernemend versterken.

Het Duitse waterstofnetwerk is in aanleg en komt dicht langs de Nederlandse grens te liggen. Met het nieuwe aftakpunt ontstaat de mogelijkheid om deze leiding te koppelen aan een bestaande leiding van Cogas bij Denekamp. Deze leiding kan na aanpassing worden gebruikt om waterstof naar Twentse bedrijven te transporteren. Zo ontstaat een toekomstbestendige oplossing voor sectoren die hoge temperaturen nodig hebben in hun productieprocessen.

Tevens is waterstof belangrijk voor een robuust energiesysteem dat perspectief biedt om mee te groeien met de regio (zie ook: energievisie OverijsselVerwijst naar een andere website). De aansluiting (aftakpunt) wordt naar verwachting eind 2027 opgeleverd.

Het consortium bestaat uit: de gemeenten Enschede, Almelo, Hengelo en Oldenzaal en de Industrie und Handelskammer Nord Westfalen, Oost NL, TECHLAND, H2HUB Twente, Twente Board, Energiestrategie Twente (RES Twente), Thyssengas, Cogas en de provincie Overijssel. De partners zien dit als een unieke kans om via de Duitse waterstofinfrastructuur een directe verbinding met Twente te realiseren.

Witte waterstof aangeboord in Frankrijk

In het noordoosten van Frankrijk, in de buurt van Metz, hebben onderzoekers een grote hoeveelheid natuurlijke waterstof ontdekt diep onder de grond. Deze zogenoemde ‘witte waterstof’ bevindt zich op ongeveer 3.600 meter diepte en zou volgens wetenschappers mogelijk het grootste bekende natuurlijke waterstofreservoir ter wereld kunnen zijn.  

De ontdekking is bijzonder omdat deze vorm van waterstof van nature voorkomt en dus niet eerst geproduceerd hoeft te worden, zoals bij de meeste huidige waterstofmethoden. Daardoor kan het een veel goedkopere en schonere energiebron zijn.

Volgens schattingen bevat het reservoir genoeg waterstof om miljoenen auto’s van brandstof te voorzien. Dat maakt het een potentieel belangrijke doorbraak voor de energietransitie, vooral in de zoektocht naar alternatieven voor fossiele brandstoffen.  

Toch is het nog onzeker hoe makkelijk de waterstof daadwerkelijk gewonnen kan worden en of dat economisch haalbaar is. De techniek staat nog in de kinderschoenen en verdere onderzoeken zijn nodig voordat grootschalige exploitatie mogelijk is.

Eerste cruiseschip op waterstof nog in 2026

Een belangrijke stap in de verduurzaming van de cruise-industrie komt dichterbij. In 2026 wordt namelijk het eerste cruiseschip verwacht dat volledig op waterstof kan varen.

Het gaat om de “Viking Libra”, een schip dat momenteel wordt gebouwd op een Italiaanse scheepswerf. Onlangs verliet het schip het droogdok, wat aangeeft dat de bouw goed opschiet.  

De Viking Libra zal gebruikmaken van een innovatief systeem waarbij waterstof via brandstofcellen wordt omgezet in elektriciteit. Die energie wordt ingezet voor zowel de voortstuwing als de werking van alle systemen aan boord. Hierdoor kan het schip in principe zonder uitstoot opereren.  

Met een lengte van ongeveer 239 meter en plaats voor bijna duizend passagiers behoort het schip tot de middelgrote cruiseschepen. De technologie maakt het mogelijk om ook in milieugevoelige gebieden te varen zonder schadelijke emissies.  

De ontwikkeling van dit schip kadert in een bredere trend binnen de scheepvaartsector, waarin bedrijven zoeken naar alternatieven voor traditionele, vervuilende brandstoffen. Waterstof wordt daarbij gezien als een veelbelovende oplossing, al blijven er nog uitdagingen op vlak van kostprijs en infrastructuur.

Als alles volgens plan verloopt, zal de Viking Libra eind 2026 in gebruik worden genomen en zo een wereldprimeur vormen in de cruise-industrie.  

EU-hof wijst eisen van tegenstanders biomassa af

Het Europees Hof van Justitie heeft de bezwaren van milieuorganisaties tegen het Europese biomassa-beleid afgewezen. Daarmee blijft de huidige beoordeling van biomassa als duurzame energiebron binnen de EU overeind.  

De zaak draaide om de Europese taxonomie: een systeem dat bepaalt welke investeringen als duurzaam worden gezien. Organisaties zoals het Comité Schone Lucht vonden dat biomassa daarin ten onrechte als duurzaam is opgenomen en eisten dat de Europese Commissie dit opnieuw zou beoordelen. Het Hof oordeelde echter dat er geen juridische basis is om zo’n herziening af te dwingen.  

Voorstanders van biomassa stellen dat het een bijdrage kan leveren aan het tegengaan van klimaatverandering, omdat de CO₂-uitstoot bij verbranding in principe weer wordt opgenomen door nieuwe plantengroei. Tegenstanders betwisten dit en wijzen op negatieve effecten zoals ontbossing, verlies van biodiversiteit en extra uitstoot.  

De uitspraak betekent dat de huidige EU-regels rond biomassa blijven gelden en dat investeringen in deze vorm van energie nog steeds als duurzaam kunnen worden aangemerkt.  

Daarnaast speelt in Nederland een vergelijkbare discussie over de import en verbranding van houtpellets, bijvoorbeeld uit Maleisië. Ondanks kritiek van milieuorganisaties concludeerden toezichthouders eerder dat deze voldoen aan de geldende duurzaamheidseisen.  

Waterschap Rijn en IJssel wil groen gas opwekken uit rioolslib

Waterschap Rijn en IJssel wil de rioolwaterzuivering op het bedrijventerrein Innofase in Duiven uitbreiden en vernieuwen. De slibvergisting moet groter en beter, om meer slib te kunnen verwerken. Tegelijk wil het waterschap het biogas, dat vrijkomt uit de vergisting van rioolslib, gaan omzetten naar groen gas. Om dit te realiseren is een groengasinstallatie nodig op het terrein van de rioolwaterzuivering. 

Dit levert genoeg groen gas op om 2.650 huishoudens jaarlijks te voorzien. Het slibafval wordt zo veel minder en dus ook de kosten om dit afval af te voeren. Door de nieuwe installaties gaat de uitstoot van CO₂ en stikstof flink omlaag. De uitbreiding en vernieuwing maakt de rioolwaterzuivering dus duurzamer én het vermindert de kosten.

Het algemeen bestuur heeft dit op 10 maart 2026 besloten. Voor de definitieve gunning van de realisatiefase wacht het waterschap de natuurvergunning en de cofinancieringsmogelijkheden nog af. Het waterschap verwacht in juli definitief akkoord te geven voor de realisatie.

De bouw van de nieuwe installaties, tanks en machinegebouw start naar verwachting in 2026 en is in 2028 gereed. De totale kosten hiervoor bedragen 55 miljoen euro. In dit bedrag zitten ook de kosten voor onderhoud en de opslag bij twee andere rioolwaterzuiveringen.

In de groengasinstallatie kan het waterschap vanaf 2028 jaarlijks 2,7 miljoen kuub biogas verwerken. Dit levert een hoeveelheid groen gas op, gelijk aan het jaarverbruik van 2.650 huishoudens. Groen gas is een duurzaam alternatief voor fossiele energie en geschikt voor huishoudens, bedrijven en transport.

Als de cofinanciering definitief is, wordt deze investering naar verwachting terugverdiend in ongeveer twaalf jaar. Dit komt door de opbrengst van de verkoop van groen gas én doordat er minder kosten zijn, omdat het slibafval niet afgevoerd hoeft te worden.

De nieuwe installaties zorgen niet alleen voor minder afval, maar ook voor minder uitstoot van CO₂ en andere broeikasgassen. Ook neemt de uitstoot van stikstof af met ongeveer 30%. Dit komt doordat de restwarmte van de naastgelegen AVR gebruikt wordt om het slib op temperatuur te houden. Hierdoor hoeft het waterschap zelf geen biogas meer te verbranden om deze warmte zelf te produceren. De (Natura 2000) natuurgebieden in de omgeving profiteren hier direct van.

Bij de bouw worden zoveel mogelijk materialen hergebruikt. Zo wordt een silo van Waterschap Hollandse Delta hergebruikt.

Groen gas is duurzaam en zorgt voor minder CO₂-uitstoot. Het heeft dezelfde kwaliteit als aardgas en kan veilig gebruikt worden in woningen. Zo vervangen we fossiele brandstoffen, verlagen we de CO2-uitstoot voor de omgeving en verduurzamen we de rioolwaterzuivering. Ook heel belangrijk is dat deze investering zichzelf op termijn terugverdient. Het verkopen van groen gas levert geld op. En doordat we minder slibafval hoeven af te voeren, hebben we minder kosten. ”

Het waterschap wil in 2050 volledig klimaatneutraal en circulair werken. Dat past bij de Klimaatwet en het Grondstoffenakkoord. Dit betekent geen schade veroorzaken aan het klimaat, minder afval en grondstoffen opnieuw gebruiken. Ook wil het waterschap alle energie duurzaam opwekken.

Studenten racen in Monaco met ‘vliegende’ boot op vloeibare waterstof

Met zelfgebouwde boten strijden studenten uit de hele wereld tegen elkaar in de Monaco Energy Boat Challenge. De teams bouwen raceboten die varen op duurzame brandstof. De Leidse bestuurskundestudent Damiaan Bertrams doet mee met een team van de TU Delft.

Het zal een spectaculair gezicht worden op de groenblauwe zee bij Monaco, beaamt Bertrams. Teams van 29 universiteiten gaan hier van 8 tot 11 juli tegen elkaar racen in hun zelfgebouwde futuristische boot. 'Het doel van de wedstrijd is om inspiratie te bieden voor groene innovatie in de maritieme wereld.’

Sommige boten zullen varen op zonne-energie of methanol. Het TU Delft Hydro Motion Team bedacht een primeur: ‘Wij zijn de enigen en eersten met een raceboot die vaart op vloeibare waterstof. Dat is waterstof die bij gebruik milieuvriendelijk is omdat er dan alleen water ontstaat.’ Het is dus een veelbelovende brandstof, maar er moeten nog technische problemen overwonnen worden.

Voor het scheiden van water in waterstof en zuurstof - elektrolyse genaamd - is er namelijk nu nog veel elektriciteit nodig en dat is minder duurzaam. Maar in potentie is dit de brandstof van de toekomst, stelt Bertrams. De studenten willen alternatieve vloeibare waterstofbronnen vinden die bestaande technologieën kunnen aanvullen.

Hun ontwerp heeft nog meer bijzonderheden. Het is ook een ‘vliegende’ boot dankzij de draagvleugels onder de romp die de boot een stukje boven het water zal laten zweven. Maar zover is het nog niet. In een grote loods in Delft wordt de boot nu gebouwd. Bertrams: ‘De romp is nu af. De komende weken bouwen we verder en in mei gaan we testen op het water.’

Zijn team bestaat uit studenten van de TU Delft met studies als Maritieme Techniek, Industrieel Ontwerpen en Lucht - en Ruimtevaartechniek. Hoe kwam hij als Leidse bestuurskundestudent hier terecht? ‘Ik woon in Delft en kende een paar deelnemende studenten en was meteen geïnteresseerd. Mijn expertise als bestuurskundestudent bleek een waardevolle aanvulling. Ik onderhoud relaties, zoek samenwerkingen met partners als sponsors en bewaak met anderen ons budget. We zijn met 26 studenten en runnen in feite een klein bedrijf.’

Gasverbruik huishoudens daalt verder: 20 procent minder in 3 jaar tijd

Door de onrust in het Midden-Oosten is de gasprijs flink gestegen. Toch is er ook een beetje goed nieuws. Het gasverbruik van de Nederlandse huishoudens blijft verder dalen. Dat concludeert vergelijker Independer op basis van eigen data. Zo vulden huishoudens drie jaar geleden nog een gemiddeld verbruik van 1.224 kuub gas in. Nu is dat nog maar 982 kuub op jaarbasis. Een daling van bijna 20 procent. Zuid-Holland kent het laagste gasverbruik van het land. Inwoners van Drenthe nemen met afstand het meeste gas af.
 
Over de afgelopen jaren ziet Independer een constante daling in het gemiddeld ingevulde gasverbruik door huishoudens. In het algemeen zijn mensen die bij Independer vergelijken een grotere verbruiker dan een doorsnee huishouden, omdat het dan vaak om hogere bedragen gaat. Dat het gemiddelde bij Independer toch onder de 1.000 m³ zou duiken, zat er volgens Pim Holstvoogd, energie-expert bij Independer, al wel even aan te komen. “Kijk je naar de trend van de afgelopen jaren, dan is het geen verrassing dat het zou gaan gebeuren. De grootste reden hiervan is de energiecrisis van enkele jaren terug.”
 
Daling gemiddeld ingevuld gasverbruik 2023 - 2026 bij Independer:
2023 → 1.224 m³
2024 → 1.063 m³
2025 → 1.017 m³
2026 → 982 m³

Het hoogtepunt van de energiecrisis was september 2022. Toen betaalde je voor een kuub gas bijna vier euro. Ter vergelijking: een jaar daarvoor bedroeg de prijs per m³ ‘maar’ 0,93 euro. Vier keer zo weinig.
 
“Veel huishoudens kregen tijdens de energiecrisis in 2022 een gigantische energierekening voor de kiezen. Een groot deel van de Nederlanders is rond die tijd fors gaan besparen op hun gasverbruik. Hierdoor is het besef gekomen dat de kachel niet de hele dag hoeft te loeien. Die gedragsverandering zien we nu duidelijk terug”, aldus Holstvoogd van Independer.
 
Inwoners van de provincie Zuid-Holland verbruiken het minst van heel Nederland met een gemiddeld jaarverbruik van 915 kuub. Flevoland staat op plek twee met een jaarafname van 936 m³. Noord-Holland maakt de top drie compleet met een verbruik van 939 kuub. Drenthe blijkt van alle provincies grootverbruiker met 1.073 m³.
 
“Hoewel inwoners van Drenthe het meeste gas verbruiken, is het goed om te benoemen dat het echt heel veel minder is dan bijvoorbeeld vijf jaar terug. Toen ging het om een jaarlijkse afname van gemiddeld 1.360 kuub. Een verschil van bijna 27 procent. Tevens is het ook niet verrassend dat Drenthenaren meer gas verbruiken dan bijvoorbeeld Zuid-Hollanders. Zo gaat het om een uitgestrekt gebied met veel vrijstaande huizen. Hoe groter een ruimte is, des te meer energie het kost om het te verwarmen”, zegt Independer-expert Pim Holstvoogd.
 
Energie-expert Holstvoogd verwacht dat het gemiddelde gasverbruik de komende jaren nog verder daalt. “Qua energiebron is gas veel duurder dan stroom. Het verschil tussen beide zal alleen maar verder oplopen, omdat de overheid gasverbruik wil ontmoedigen. De komende jaren zal de belasting daarop dan ook toenemen. We zien al dat steeds meer huishoudens van het gas afgaan. Daarnaast moeten huizen die nu worden gebouwd geheel gasvrij zijn. Dit bij elkaar zorgt naar verwachting voor een nog verdere daling van ons gasverbruik.”

'Nederland kwetsbaar bij maandenlange onderbreking van gasaanvoer, strategische noodvoorraad nodig'

Gasuniedochter GTS heeft een weerbaarheidsanalyse gepubliceerd van de robuustheid van het Europese en Nederlandse gassysteem bij langdurige verstoringen van de gasaanvoer. Uit de analyse blijkt dat aanvullende maatregelen nodig zijn om een mogelijk gastekort, als gevolg van een maandenlange verstoring in de gasaanvoer op te kunnen vangen.

GTS adviseert de minister van Klimaat en Groene Groei als onafhankelijk adviseur over de leveringszekerheid van gas. Volgens GTS is Nederland goed voorbereid op reguliere leveringszekerheidssituaties, ook in geval van koude winters en bij kortstondige uitval van infrastructuur. Maar Europa, waaronder Nederland, is onvoldoende voorbereid op een langdurige en omvangrijke onderbreking van het gasaanbod.

Om een langdurige onderbreking te kunnen overbruggen zijn het operationeel houden van de bestaande gasopslagen en het opbouwen van een strategische noodvoorraad cruciale maatregelen. Als onderdeel van die strategische noodvoorraad adviseert GTS zo snel mogelijk te onderzoeken welk deel van zogenoemd ‘kussengas’ kan worden ingezet, waarbij het doel is dat er bij aanvang van de volgende winter van 2026-2027 een strategische noodvoorraad van voldoende omvang is gerealiseerd. Zonder deze voorzorgsmaatregelen is Nederland onvoldoende weerbaar tegen langdurige geopolitieke verstoringen, sabotage of internationale leveringsproblemen.

De Nederlandse gasvoorziening is net als de rest van Europa de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Waar Nederland voorheen netto-exporteur was, zijn we vandaag de dag voor het gasverbruik voor ongeveer 67% afhankelijk van import. Het buitenlandse gas komt naast Noorwegen in toenemende mate als vloeibaar aardgas uit onder meer de Verenigde Staten.

Tegelijkertijd blijft aardgas de komende decennia cruciaal voor de energievoorziening als betaalbare energie voor industrie en huishoudens. Gas speelt bovendien ook voor elektriciteitscentrales een sleutelrol bij het opvangen van schommelingen in zon- en windproductie. Hierdoor neemt het strategische belang van leveringszekerheid eerder toe dan af.

De combinatie van hoge importafhankelijkheid, geopolitieke spanningen en een energiesysteem in transitie vergroot de kwetsbaarheid van Nederland. Volgens GTS kan een langdurige, maandenlange verstoring leiden tot extreme prijsstijgingen, grote economische schade en toenemende energiearmoede, vergelijkbaar met de impact van de Europese gascrisis na de Russische invasie in Oekraïne.

“Het huidige geopolitieke klimaat vraagt om realisme en voorbereid zijn op het onverwachte op de langere termijn,” zegt Hans Coenen, lid van de Raad van Bestuur van Gasunie. “GTS schetst nu een helder beeld waar voor leveringszekerheid de knelpunten liggen. Ook benoemt het rapport maatregelen die dringend nodig zijn om de weerbaarheid van het gassysteem op langere termijn te vergroten en daarmee de kans op economische schade en gedwongen afschakeling van de industrie te verkleinen. Met deze weerbaarheidsanalyse heeft de politiek concrete handvatten om keuzes te maken.”

Nederland beschikt over vier grote ondergrondse gasopslagen in voormalige gasvelden, waarin een strategische gasvoorraad voor noodsituaties opgebouwd kan worden. Gezamenlijk bevatten deze gasopslagen circa 137 TWh aan werkgas en ongeveer 300 TWh aan kussengas. Van het werkgas is komend gasjaar circa 115 TWh aardgas nodig om aan de reguliere leveringszekerheidssituaties te voldoen. Het resterende volume, samen met een deel van het kussengas, kan volgens GTS worden ingezet als strategische noodvoorraad om een langdurige onderbreking van gastoevoer te kunnen overbruggen.

Kussengas is een grote hoeveelheid aardgas dat in een opslag aanwezig is om voldoende druk te behouden om het werkgas eruit te kunnen halen. In uitzonderlijke noodsituaties kan dit gas gedeeltelijk worden ingezet om tekorten te beperken. GTS adviseert om zo snel mogelijk de inzet van kussengas verder te onderzoeken. In Nederland gaat het om circa 300 TWh aardgas, op Europees niveau zelfs om zeker 800 TWh.

Hoewel dit technisch wel mogelijk zou zijn, houdt GTS vanwege de huidige politieke realiteit en bestaande wetgeving geen rekening met het openhouden van het Groningenveld als strategische noodvoorraad.  

Een langdurige verstoring van de gasaanvoer is geen nationaal probleem maar een Europees risico. GTS benadrukt dat lidstaten samen risico’s moeten beoordelen en gezamenlijk moeten besluiten of en hoe een noodvoorraad wordt ingericht. De herziening van de Europese regels voor gasleveringszekerheid biedt volgens GTS een belangrijke kans om hierover duidelijke afspraken te maken. Daarbij moet expliciet worden vastgelegd dat een strategische noodvoorraad snel kan worden ingezet bij een (dreigende) langdurige verstoring van de gasaanvoer, zowel om huishoudens te beschermen als om de industrie draaiende te houden.

Waterstoftrucks welkom voor verminderen Nederlandse netcongestie

Terwijl Nederland worstelt met een overvol elektriciteitsnetwerk, dient de oplossing voor het zware goederenvervoer zich aan: de waterstoftruck. Op 13 maart organiseren HyMobility, de Provincie Utrecht ism Deltalinqs het grootste matchmaking-event voor waterstof-trucks in Nederland. De interesse is groot, niet alleen nationaal maar ook vanuit het buitenland, waarmee Nederland haar rol als gidsland voor waterstof in Europa bevestigt.

Een groot deel van de vrachtwagens die de ZeroEmissieZones in moeten kunnen kan goed uit de voeten met batterij-elektrische aandrijving. Voor zwaar transport over lange afstanden maken de actieradius, het gewicht van de accu's en de laadtijden de inzet complex. Bovendien staat de netcongestie verdere elektrificatie van zwaar wegvervoer toenemend in de weg. De inzet van waterstof biedt hier ook een oplossing. Het vervangen van 1.500 dieselvrachtwagens door waterstof-exemplaren in plaats van batterij-elektrische trucks (BEV), maakt ruimte om 130.000 extra woningen van elektriciteit te voorzien.

André van Schie, gedeputeerde Mobiliteit van de Provincie Utrecht: “Vanwege netcongestie is er een toenemend tekort aan elektrische capaciteit. Dat kan een probleem zijn voor het laden van elektrische voertuigen. Het gebruik van waterstof in de zware mobiliteit kan dit probleem deels verzachten. Het zware transport (vrachtwagens, bussen, zware machines in de bouw) heeft daarmee een alternatief voor diesel en batterij-elektrisch vervoer en kan zo zonder ongezonde uitstoot rijden met waterstof. Vanuit de provincie stimuleren we dit via het programma Waterstof Utrecht, want het is duurzaam en schoon vervoer en dus beter voor onze inwoners en hun leefomgeving.”

De ambitie van HyMobility en haar 40 leden om in 2030 maar liefst 1.500 waterstof-vrachtwagens op de weg te hebben en 50 tankstations te realiseren, ligt op schema. De afgelopen twee jaar zijn er al zo’n 500 trucks besteld. 

Inmiddels brengen meer dan 15 truckfabrikanten waterstofvoertuigen in diverse configuraties op de Nederlandse markt. Tijdens het event op 13 maart zijn al deze voertuigen aanwezig en is het voor geïnteresseerden mogelijk om zelf een proefrit te maken.

Gasunie boekt goede voortgang bij de realisatie van een weerbaar en duurzaam energiesysteem

In een jaar waarin geopolitieke spanningen, economische onzekerheid en druk op het Europese vestigingsklimaat aanhielden, investeerde Gasunie in 2025 fors in energie-infrastructuur. Met ruim € 600 miljoen voor energiezekerheid en ruim € 600 miljoen voor energietransitie, versterkte Gasunie het Nederlandse en Noordwest-Europese energiesysteem. Dit staat in het jaarverslag 2025 dat Gasunie vandaag publiceert. 

Met de investeringen in de gasinfrastructuur en LNG-capaciteit borgt Gasunie de energiezekerheid en vergroot het de weerbaarheid van het bestaande energiesysteem. Het biedt extra zekerheid voor het elektriciteitssysteem in gevallen dat de zon niet schijnt en de wind niet waait.

Tegelijkertijd bouwt Gasunie aan nieuwe infrastructuur voor waterstof, CO₂-transport en -opslag, groen gas en warmte. Hier wordt goede voortgang geboekt: het waterstofnetwerk in het Rotterdamse havengebied is klaar. Het CO₂‑transport- en opslagproject Porthos is bijna klaar, waarmee de industrie een belangrijk fundament heeft om te kunnen verduurzamen.  

Gasunie vindt systeemintegratie een topprioriteit: elektriciteit, aardgas, groen gas, waterstof, warmte en afvang van CO₂ werken met elkaar samen en moeten in samenhang ontwikkeld worden. Alleen door deze energiedragers met elkaar te verbinden ontstaat een sterk, weerbaar en betaalbaar energiesysteem. 

In de praktijk betekent dit dat oplossingen elkaar versterken. Zo ontlasten hybride warmtepompen het elektriciteitsnet en helpen zij huishoudens sneller te verduurzamen met behulp van groen gas. Gas voor de elektriciteitscentrales blijft nodig als betrouwbare achtervang voor zon‑ en windenergie.

Ook waterstofopslag draagt bij aan de weerbaarheid van het energiesysteem en helpt Nederland minder afhankelijk te worden van het buitenland. Blauwe waterstof kan een belangrijke rol spelen om emissies al op korte termijn terug te kunnen dringen, terwijl de industrie en economie kunnen blijven draaien. 

Gasunie boekte over 2025 stabiele winst en omzet, waarmee het bedrijf over een goede basis beschikt om verder te bouwen aan het energiesysteem. De nettowinst kwam uit op € 85 miljoen, tegen € 70 miljoen een jaar eerder. Een groot deel van de omzet van Gasunie komt van dochterbedrijven die werken met gereguleerde tarieven. Zijn deze inkomsten in een jaar hoger dan toegestaan, dan moeten ze een aantal jaren later aan de markt worden teruggeven (‘verrekend’) in de vorm van lagere tarieven. Omgekeerd geldt hetzelfde. Gecorrigeerd voor toekomstige verrekeningen zien wij een stabiele ontwikkeling van de omzet. Over 2025 kom de onderliggende omzet uit op € 1.666 miljoen, tegen € 1.572 miljoen een jaar eerder.

Veilig werken blijft een prioriteit. Het ongevallenverzuimcijfer was in 2025 fors lager dan het jaar ervoor. Gasunie blijft zich inzetten om het aantal ongevallen verder te reduceren, met als doel dat iedereen die voor Gasunie werkt ’s avonds gezond weer thuiskomt.

In 2025 transporteerde Gasunie in Nederland 685 TWh aardgas; 6,2% meer dan in 2024. Dat staat omgerekend gelijk aan ruim 1,5 maal het finale energieverbruik van Nederland. Achter de cijfers gaat een duidelijke verschuiving schuil. Het gastransport naar de industrie daalde door een afname in de vraag met 9% terwijl het gasverbruik door elektriciteitscentrales met ruim 17% toenam. Aardgas werd door elektriciteitsproducenten vaker ingezet om schommelingen in zon- en windproductie op te vangen, zodat energiezekerheid kan worden gegarandeerd. Ook in Duitsland nam het transportvolume toe, vooral door import uit Nederland en Noorwegen. Gasunie transporteerde daar 271 TWh aardgas, een stijging van 9,3% ten opzichte van 2024. Daarmee bleef het Duitse netwerk een belangrijke schakel in de Noordwest‑Europese energievoorziening.

Stroomopwaarts digitaal geactualiseerd

Stroomopwaarts, het 2020 verschenen boek over de revoluties in elektriciteit is digitaal geactualiseerd en zwaar uitgebreid tot 320 pagina's. Er is een uitgebreid hoofdstuk over de recente energiecrisis  (de gevolgen van de coronacrisis en de aanvallen op Oekraïne) en de hoofdstukken over recente toepassingen zijn bijgewerkt. Ook zijn er nieuwe hoofdstukken toegevoegd over de zonneauto en windenergie met vliegers. 

Toen de Russische president Poetin op 24 februari 2022 besloot Oekraïne binnen te vallen om in Kiev een marionettenregering te installeren, konden we nog niet vermoeden hoe groot de energiecrisis zou worden als gevolg van de opgelegde sancties. De energiemarkt was al in rep en roer door sterk gestegen stroom- en gasprijzen als gevolg van de aantrekkende markt na de coronapandemie. Maar toen Rusland gas inzette als politiek wapen, werd de wereld geconfronteerd met historische prijsstijgingen en de hoogste inflatie sinds de Tweede Wereldoorlog. Het begrip energiearmoede maakte zijn entree en het kabinet moest vergaande maatregelen nemen om de lastendruk te verlichten. Nog maar nauwelijks nadat het stof van deze crisis was neergedaald was de volgende crisis een feit: de capaciteitsproblemen op het elektriciteitsnet. Dat net is simpelweg niet berekend op grootschalige opwekking van elektriciteit met zonnepanelen en windturbines die we nu zo hard nodig hebben.

f van het aardgas en vragen ze om een (zwaardere) aansluiting op het elektriciteitsnet.
Energiecrises zijn van alle tijden, en ze houden bijna allemaal verband met oorlogen, maar zelden zijn we de afgelopen twee jaar zo hard met de feiten op de neus gedrukt, of liever gezegd: op onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen. De energietransitie die al in gang was gezet voor de coronacrisis, heeft een enorme boost gekregen. Zelden zijn er zoveel projecten aangekondigd die onze huizen volledig aardgasvrij moeten maken, worden er weer plannen gesmeed voor kerncentrales en is de vraag naar zonnepanelen nog nooit zo hoog geweest.

De nieuwe versie kan hier digitaal worden gedownload

Energieleveranciers passen massaal contract aan na gasprijsstijging

Door de stijging van de gasprijs hebben alle energieleveranciers die vaste contracten aanbieden, hun aanbod aangepast in de afgelopen 24 uur. Ze verhogen hun prijzen voor vaste contracten of halen hun vaste contracten zelfs offline als gevolg van de gasprijsstijging. Daarnaast dalen de cashbacks voor nieuwe klanten. Deze aanpassingen zijn een reactie op het conflict in Iran. Volgens data van Overstappen.nl waren er afgelopen week nog 24 leveranciers met een actief op het platform. Inmiddels hebben alle leveranciers die een vast contract aanbieden hun propositie aangepast.

Alle energieleveranciers uit de vergelijker van Overstappen.nl hebben hun vaste tarieven verhoogd en verlagen de cashback voor nieuwe klanten. Daarnaast hebben Eneco en Oxxio hun driejarige contracten offline gehaald, zodat klanten niet meer voor lange tijd hun prijs kunnen vastzetten. Vattenfall en Powerpeer hebben vandaag hun proposities ingetrokken, net als Clean Energy, VrijopNaam, Pure Energie en Engie gister al deden.

De aanpassingen volgen op de toegenomen vraag naar vaste contracten. Consumenten zoeken zekerheid nu de Europese gasprijs sinds 2 maart aan het stijgen is. Deze stijging hangt samen met geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten en zorgen over internationale aanvoerroutes voor gas.

Energie-expert Rick Boenink zegt hierover: “Deze situatie doet denken aan de oorlog in Oekraïne, toen er ook veel prijsstijgingen waren. Toen kon je zelfs een tijd helemaal geen vast energiecontract meer afsluiten. Op dit moment zijn we nog niet in zo’n situatie en kunnen consumenten nog gewoon een vast contract afsluiten bij de meeste leveranciers. Het is te hopen dat dat zo blijft.“

In de praktijk betekenen deze aanpassingen hogere leveringstarieven en lagere cashbackbedragen. Voor consumenten ontstaat hierdoor een ander speelveld dan enkele dagen geleden. Waar vorige week nog volop scherpe vaste proposities beschikbaar waren, wordt het aanbod nu wat beperkter en minder gunstig geprijsd. Desondanks zijn er nog voldoende leveranciers die klanten zekerheid kunnen bieden in een onzekere markt.

Volgens Boenink is het verstandig om in de huidige situatie niet af te wachten als consumenten op zoek zijn naar prijszekerheid. “Zolang de geopolitieke spanningen en lage gasvoorraden de markt beïnvloeden, blijft de kans op verdere prijsbewegingen bestaan. Wie zekerheid wil over zijn maandlasten, doet er goed aan om op tijd te bekijken of een vast contract mogelijk is.”

Groengas mag onder strikte voorwaarden biogas gaan produceren in Nistelrode

Groengas Brabant mag in Nistelrode biogas gaan produceren. Zij moeten zich daarbij wel houden aan een aantal voorschriften. De rechtbank Oost-Brabant past de vergunning hiervoor op verzoek van onder meer de gemeente Bernheze op een aantal punten aan.

Groengas Brabant wil biogas gaan produceren met mestverwerking en moet hiervoor de huidige installatie in Nistelrode aanpassen. Dit mag niet zonder de benodigde vergunning. Omwonenden, een milieuvereniging en de gemeente Bernheze zijn tegen de plannen van het bedrijf. Zij vrezen voor een te hoge uitstoot van geur, geluid en stikstof en daarmee schade aan het milieu en hun woonomgeving. Ook vrezen zij overlast van het vrachtwagenverkeer van en naar het bedrijf. 

De rechtbank vroeg de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB) om advies in deze kwestie. Op basis hiervan laat de rechtbank de vergunning grotendeels in stand. Zij neemt wel een aantal suggesties over van de StAB om de voorschriften die in de vergunning staan te verbeteren. Ook neemt de rechtbank een aantal aanvullende voorschriften over die de gemeente voorstelde. Zo stelt de rechtbank een limiet in van 48 vrachtwagenbewegingen per dag (alleen tussen 07.00 en 19.00 uur) en wordt het drogen van het resterende digestaat (een restproduct van de biogasproductie) verboden.

Dit betekent dat Groengas Brabant biogas mag gaan procederen in de installatie en daar de nodige voorzieningen voor mag gaan treffen. Het resterende digestaat kan worden afgevoerd per vrachtwagen of kan na verwerking worden afgevoerd (waarbij het resterende water kan worden geloosd via een vijver nadat het via een speciaal proces is gezuiverd).
Uitspraken

Productie groen gas groeit in 2025 met 14 procent, aantal invoeders passeert de 100

De productie van groen gas in Nederland is in 2025 gestegen naar 336 miljoen kubieke meter. Dat is een groei van 14 procent ten opzichte van 2024. Ook het aantal invoeders, partijen die groen gas produceren en rechtstreeks op het gasnet leveren, nam fors toe: van 92 naar 108. Daarmee passeerde de sector in 2025 de grens van 100 invoeders. Na een jaar van beperkte groei trekt de productie weer aan.

“De groeicijfers laten zien dat er steeds meer besef komt van de waarde van groen gas in het integrale energiesysteem,” aldus Eddy Veenstra, directeur van netbeheerder RENDO. “Zeker nu de schaarste op het elektriciteitsnet vraagt om aanvullende vormen van energie. Om een duurzaam energiesysteem betrouwbaar en betaalbaar te houden, is een breed palet aan energiebronnen essentieel. Groen gas speelt daarin een belangrijke rol en we blijven ons als sector inzetten om de groei te ondersteunen.” 

Om de groei van groen gas vast te houden zijn stabiele randvoorwaarden nodig. De bijmengverplichting die per 1 januari 2027 ingaat, is daarin een belangrijke stap. Deze verplichting houdt in dat energieleveranciers een minimumpercentage groen gas moeten bijmengen. Dit geeft de markt duidelijkheid over de toekomstige vraag naar groen gas en verlaagt de investeringsonzekerheid bij producenten. Tegelijkertijd vragen vertragende factoren zoals stikstofproblematiek, vergunningstrajecten en netcongestie blijvende aandacht, omdat zij bepalend zijn voor het tempo waarin nieuwe groen‑gasprojecten kunnen worden gerealiseerd. 

Om initiatiefnemers te helpen bij het verkennen van mogelijkheden voor groen gasprojecten, hebben de netbeheerders gezamenlijk het Invoedingskompas groen gas ontwikkeld. Dit oriëntatie-instrument geeft inzicht in de beschikbare invoedingscapaciteit op gasnetten en ondersteunt zowel producten als beleidsmakers bij het onderbouwen van plannen en bevordert een constructief startgesprek met de netbeheerder. Een vroegtijdig en gericht gesprek helpt initiatiefnemers om de mogelijkheden tijdig in kaart te brengen. Daardoor kan de doorlooptijd van verkenning tot aanvraag worden verkort. 

In december 2025 sloot Stedin de honderdste groen gas invoeder aan op het gasnet: kaasboerderij Arcadiahoeve in Bodegraven. Eigenaar Joost van Dijen produceert er groen gas uit de mest van zijn 400 koeien en heeft daarmee een circulaire bedrijfsvoering: "Met groen gas sluit ik mijn eigen kringloop: de mest van mijn koeien wordt energie, en het digestaat, het restproduct dat overblijft na vergisting, gebruik ik als meststof op mijn eigen land. Omdat ik dicht bij een invoedingspunt op het gasnet zit en de ruimte had om te bouwen, ben ik het traject aangegaan om invoeder te worden. Voor steeds meer collega's wordt dit een interessant onderdeel van hun bedrijf." 

De 108 invoeders die in 2025 groen gas leverden aan het gasnet vormen een diverse groep van agrariërs met een eigen mestvergister tot grote installaties bij afvalverwerkers en rioolwaterzuiveringen. “We zijn blij met iedere invoeder, groot of klein. Die mix is nodig om de benodigde jaarlijkse groei te kunnen realiseren”, benadrukt Eddy Veenstra. De netbeheerders zetten zich in om invoeding mogelijk te maken, onder meer door tijdig te investeren in aanpassingen aan het gasnet. 

Groen gas is een duurzame, hernieuwbare variant van aardgas, gemaakt door de vergisting van organisch afval (zoals mest, slib, gft) of door vergassing van reststromen. Het heeft dezelfde eigenschappen als aardgas en kan daardoor zonder aanpassingen aan het bestaande net worden ingevoed. Zonder dat er qua gebruik verschil wordt gemerkt. Het is daardoor een goede aanvulling op andere duurzame energieoplossingen. 

In de energietransitie speelt groen gas een belangrijke rol, omdat het een CO2-neutraal alternatief biedt in situaties waar elektrificatie niet rendabel of technisch moeilijk haalbaar is. Zoals het verwarmen van oudere gebouwen en wijken. Of in industriële processen met hoge temperaturen.

Onderzoek naar biogas als duurzame energiebron rond Deest

De gemeente Druten krijgt een haalbaarheidssubsidie van €50.000 van de provincie Gelderland om te onderzoeken hoe biogas kan worden ingezet in en rond Deest. Met deze subsidie kan het onderzoek volledig worden uitgevoerd. 

In het Nederlandse klimaatakkoord is afgesproken dat er vóór 2030 grootschalig verduurzaamd moet worden en dat in 2050 geen gebouw meer op aardgas moet draaien. Biogas kan daarbij een rol spelen als duurzame warmtebron, vooral voor bedrijven die nu veel aardgas gebruiken. In het gebied rond Deest bevinden zich enkele gasintensieve bedrijven, wat de interesse in biogas groter maakt.  

Hoewel biogas nog steeds verbranding inhoudt, wordt het gewonnen uit reststromen, waardoor het een gunstige CO₂-balans heeft ten opzichte van traditioneel aardgas.  

Een bijkomend voordeel van een biogasproject is de mogelijkheid om een gistverwerking te bouwen. Dit biedt agrariërs nieuwe kansen om reststromen beter te benutten. Na het vergistingsproces kan de droge fractie bijvoorbeeld worden geperst tot koemestkorrels die bruikbaar zijn voor gazons en moestuinen, en de dikke fractie kan worden ingezet als isolatiemateriaal.  

Hyundai heeft bedenkingen bij waterstof

Hyundai toont zich voorzichtiger over de rol van waterstofauto’s in de directe toekomst. Volgens Xavier Martinet, de Europese topman van het merk, is de praktische potentie van voertuigen die op waterstof rijden op korte termijn nog beperkt.  

Hoewel Hyundai samen met merken als Honda en Toyota nog steeds waterstofauto’s ontwikkelt en verkoopt — waaronder de recent vernieuwde SUV Hyundai NEXO — zegt Martinet dat hij niet verwacht dat deze technologie op korte termijn breed doorbreekt in Europa.  

Een van de knelpunten is het beperkte netwerk van waterstoftankstations in Europa, waaronder Nederland, waar slechts een paar dozijn locaties beschikbaar zijn. Ook de hogere kosten voor waterstof per kilo spelen volgens Hyundai een rol bij de langzame adoptie.  

Hyundai benadrukt dat het wel blijft inzetten op een mix van technologieën: traditionele hybride-modellen, volledig elektrische auto’s én waterstof-brandstofcelvoertuigen, om zo risico’s te spreiden en voor verschillende markten en toepassingen oplossingen te bieden.  
 

Agrariër in Andijk zet Noord‑Holland Noord op de kaart met baanbrekende waterstoftechnologie

Tulpenbroeierij Rainbow Colors in Andijk plaatst als allereerste agrariër ter wereld een solid oxide elektrolyser voor de productie van duurzame waterstof. Met een capaciteit van 1 megawatt behoort deze installatie tot de grootste operationele solid oxide elektrolysers wereldwijd en vormt zij een belangrijke mijlpaal voor de ontwikkeling van waterstof in Noord-Holland Noord. Het project wordt gerealiseerd in samenwerking met het Deense bedrijf Dynelectro. De benodigde infrastructuur wordt daarbij ontwikkeld door het Nederlandse bedrijf Ekinetix. De installatie wordt daarna toegepast en getest in het regionale initiatief Fieldlab Waterstof in de Agri, dat werkt aan een waterstofnetwerk voor de landbouw in Noord-Holland Noord.

Rainbow Colors in Andijk is binnen het project één van de pilotlocaties waar aan de productie van waterstof wordt gewerkt sinds 2023. Door overtollige zonnestroom te gebruiken voor waterstofproductie, in combinatie met een batterijopslag, kan continu waterstof worden geproduceerd. Solid oxide elektrolysers zijn efficiënter en minder gevoelig voor slijtage dan traditionele elektrolysers. Dankzij de langere levensduur en het hogere rendement van deze installatie wordt de kostprijs van waterstof verlaagd. Zo ontstaat een regionale oplossing voor netcongestie en wordt de beschikbaarheid van de emissieloze energiedrager vergroot.

Baanbrekend is dat Rainbow Colors niet alleen de eerste agrarische gebruiker van de solid oxide elektrolyser is, maar dat het ook nog eens de derde grootste operationele installatie ter wereld zal zijn. Rainbow Colors fungeert hiermee als voorbeeld voor zowel andere agrarische bedrijven in Noord‑Holland Noord die op zoek zijn naar lokale oplossingen voor netcongestie en hoge energiekosten, en andere partijen die overwegen een solid oxide elektrolyser in gebruik te nemen.

Beau Broen, projectleider New Energy Coalition en coördinator van de waterstofpilotprojecten binnen Fieldlab Waterstof in Agri zegt hierover: “Het is indrukwekkend om te zien hoe internationale innovatie samenkomt in dit project. Door het implementeren van de elektrolyser van Dynelectro bij projectpartner Rainbow Colors maakt de regio via dit project een belangrijke stap richting decentrale waterstofproductie. Daarnaast biedt het de regio een economische impuls doordat er betaalbare groene waterstof beschikbaar komt. Het project onderstreept de innovatieve rol die Noord‑Holland Noord speelt in de energietransitie.”

Met de ingebruikname van deze waterstofproductie ontstaat in Nederland lokale beschikbaarheid van betaalbare, groene waterstof. Hiermee wordt een belangrijke stap gezet om de kip/ei discussie rondom groene waterstof te doorbreken. Door overtollige duurzame energie in de regio slim te benutten, kan waterstof tegen een concurrerende kostprijs van onder de €10 per kilogram worden geproduceerd en direct worden ingezet binnen de regio. Hierdoor kunnen nieuwe ontwikkelingen binnen de waterstofmarkt daadwerkelijk van de grond komen.

Deze aanpak laat zien dat waterstof niet alleen een belofte voor de toekomst is, maar in Noord-Holland Noord nu al een concreet en toegankelijk alternatief vormt voor ondernemers die willen overstappen op emissievrije energie.

Circulair water en waterstof komen samen in pilot Almelo

Waterschap Vechtstromen, H2Hub Twente, Coöperatie De WaterBank, Jotem Water Solutions en Hogeschool Saxionzijn een innovatieve pilot gestart rondom de zuivering Vissedijk in Almelo. Met gezuiverd afvalwater van de zuivering maken we ‘groene’ waterstof. Ook onderzoeken we of de zuurstof die hierbij vrijkomt het zuiveringsproces kan verbeteren. De proef past bij ons streven naar innovatie, duurzaamheid en het beter omgaan met droogte en waterschaarste. De samenwerking loopt tot eind 2027.

In de proef werken we het afvalwater van de zuivering Almelo Vissedijk op tot water dat geschikt is voor de elektrolyser van H2Hub Twente. Dit apparaat maakt waterstof en zuurstof uit water. De partners onderzoeken onder meer of ze de zuurstof die daarbij vrijkomt kunnen gebruiken om de beluchting van de zuivering te verbeteren. Zo ontstaat een circulair systeem waarin water en energie elkaar versterken.
Duurzaamheid, kennis en innovatie

De productie van waterstof is geen taak van het waterschap. Waterstof kan in de toekomst echter wél een rol spelen op onze waterzuiveringen. Daarom investeren we niet in waterstof zelf, maar wel in de kennis hierover. Samen met bedrijven, kennisinstellingen en overheden denken en werken we mee. We vertellen ons verhaal en leren actief bij. Zo bouwen we aan oplossingen voor nu en later. Bovendien trekken we technisch talent aan dat we hard nodig hebben.

Dagelijks bestuurder Ellen Hemmers ziet in de proef een mooie kans om het zuiveringsproces verder te verduurzamen. “We onderzoeken wat het toevoegen van pure zuurstof betekent voor energieverbruik, processtabiliteit en de kwaliteit van het water. Tegelijkertijd past het hergebruik van gezuiverd water bij onze ambitie om beter om te gaan met droogte en waterschaarste”.

De proef loopt van het voorjaar 2026 tot en met 31 december 2027. Op basis van de resultaten wordt bepaald of het idee verder ontwikkeld wordt. Daarbij onderzoeken de partners ook of het concept op meer plekken in de regio toepasbaar is waar waterzuivering, duurzame energie en waterstofproductie samenkomen.

SABIC trekt streep door plannen voor biomassacentrale wegens veranderde marktomstandigheden

Chemiebedrijf SABIC in Bergen op Zoom heeft besloten om niet langer door te gaan met de bouw van een biomassacentrale op zijn eigen terrein. Het bedrijf maakte bekend dat het de lopende procedures bij de Raad van State en de rechtbank Oost-Brabant intrekt, waarmee het officieel een einde maakt aan het project.  

Volgens SABIC-woordvoerder Alfred Dekker zijn de ‘gewijzigde marktomstandigheden’ de belangrijkste reden voor dit besluit. Daardoor is de opzet en exploitatie van een biomassacentrale volgens het bedrijf niet meer economisch haalbaar. Welke specifieke veranderingen hiermee worden bedoeld, maakt SABIC niet openbaar.  

De plantaardige centrale was bedoeld om stroom op te wekken zonder gebruik van fossiele brandstoffen. SABIC benadrukt dat het blijft investeren in duurzame en betaalbare energie-oplossingen, ondanks het stopzetten van deze specifieke installatie.  

Het besluit staat los van andere bedrijfstransacties: SABIC zegt dat de annulering van de biomassacentrale geen verband houdt met de voorgenomen verkoop van onderdelen van het bedrijf.  

Biovergister in Marrum verzet zich tegen uitbreidings- en verbouwstop

Biogas Marrum, een producent van groen gas en mestvergisting, heeft bij de Raad van State een verzoek ingediend om een beslissing van de gemeente Noardeast-Fryslân te laten terugdraaien. Het gaat om een uitbreidings- en verbouwstop die volgens het bedrijf het bedrijf ernstig beperkt.  

Volgens Biogas Marrum staat het bestemmingsplan van de gemeente een ontwikkeling die zij voor ogen hebben te sterk in de weg. Ze hebben de Raad van State gevraagd om deze stop ongedaan te maken omdat die het realiseren van hun plannen belemmert.  

De bestuursrechter vroeg dinsdag tijdens de procedure om duidelijke uitleg van de gemeente over de reden waarom het besluit is genomen, wat betekent dat de juridische beoordeling nog loopt.  

Gasproducent in verzet tegen verbod mestvergisters

In de gemeente Noardeast-Fryslân is onenigheid ontstaan tussen de lokale overheid en energiebedrijf Biogas Marrum over een nieuw bestemmingsplan waarin een verbod is opgenomen op het oprichten en uitbreiden van mestvergisters. 

Biogas Marrum heeft dinsdag officieel **bezwaar aangetekend bij de Raad van State. Volgens het bedrijf blokkeert het nieuwe verbod juist een moment waarop zij plannen hadden om uit te breiden.  

De gemeente staat weliswaar een uitzondering toe voor uitbreiding mits die zorgt voor een duidelijke verbetering van de milieusituatie — bijvoorbeeld door minder geur-, geluidsoverlast of verkeer — maar Biogas Marrum noemt deze voorwaarde te vaag. Zij stellen dat elke uitbreiding per definitie een verandering is, en dat de uitzondering daardoor onbruikbaar wordt. Ook hebben sommige staatsraden twijfels geuit over hoe juridisch duidelijk deze afwijkingsmogelijkheid is. 

Biogas Marrum vindt het opvallend dat de gemeente enerzijds inzet op de productie van groen gas — iets wat mestvergisters juist leveren — maar anderzijds een algeheel verbod wil invoeren. De gemeente verdedigt het beleid met de onderbouwing dat er volgens hen meerdere meldingen van overlast zijn geweest rond de vijf bestaande vergisters in het gebied, hoewel Biogas Marrum zegt dat dergelijke klachten niet altijd zijn geverifieerd. 

De Raad van State zal naar verwachting binnen ongeveer zes weken een uitspraak doen over het bezwaar. 

Promovendus ontwikkelt methode om duizenden waterstofscenario’s voor Nederland door te rekenen

Een wiskundig econoom van de Universiteit van Amsterdam heeft een nieuwe rekenmethode bedacht die niet uitgaat van één toekomstscenario, maar duizenden mogelijke waterstoftoekomsten tegelijk analyseert. Deze aanpak moet leiden tot betere en robuustere investeringsbeslissingen voor de waterstofinfrastructuur in Nederland.  

Tot nu toe wordt vaak gedacht in één optimaal toekomstbeeld bij het plannen van investeringen in waterstof, maar dat is volgens de onderzoeker kwetsbaar als de werkelijkheid anders uitpakt dan verwacht. Door duizenden varianten door te rekenen, laat de nieuwe methode zien welke keuzes ook in onzekere omstandigheden goed blijven werken. 

De promovendus, Justin Starreveld, zette het rekenprobleem om in een model met mogelijke beslispaden, doelen en randvoorwaarden. Een speciaal algoritme, genaamd ROBIST, helpt het model realistisch te houden terwijl het leert van de berekeningen zonder dat het rekenwerk onbetaalbaar wordt. 

Starreveld past zijn methode onder meer toe op een industrieel gebied in Zuidwest-Nederland waar energie intensieve bedrijven zoals een raffinaderij, chemische fabriek en kunstmestproducent zijn gevestigd. Voor deze bedrijven is het verduurzamen van energiegebruik lastig met alleen wind- en zonne-energie. Waterstof kan daar een belangrijk onderdeel van de energiemix worden, maar welke investeringen op welk moment nodig zijn, blijft onduidelijk zonder degelijk rekenwerk. 

Volgens de onderzoeker biedt deze nieuwe, scenario-rijke aanpak betere investeringsadviezen dan traditionele methoden: keuzes die in één toekomstbeeld ideaal lijken, blijken in de praktijk vaak minder robuust zodra omstandigheden veranderen. 

Micro4biogas: optimalisatie van biogasproductie voor een betere toekomst

Vanuit zijn visie op verduurzaming, ziet GasTerra een blijvende behoefte aan moleculen, tijdens maar ook na de transitie naar een duurzaam energiesysteem. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor groen gas, dat ruwweg dezelfde samenstelling heeft als aardgas maar afkomstig is uit biologische, CO2-neutrale grondstoffen zoals rioolslib en plantaardige resten. 

Er zijn meerdere methoden om uit die grondstoffen groen gas te produceren. Een nu al veel toegepaste methode is vergisten, een proces waarbij microben het groene gas produceren. Daarvoor is veel onderzoek gedaan naar mogelijke verbeteringen in de gebruikte installaties, maar GasTerra zag weinig onderzoek naar het optimaliseren van dit biologische productieproces zelf. Toen zich rond 2020 een consortium vormde met een voorstel om hier onderzoek naar te doen, sloot het zich daar dan ook graag bij aan.

Dankzij een subsidie van de Europese Unie[1] kon het consortium van veertien onderzoeksinstellingen en bedrijven in 2021 van start. In vier jaar tijd werd allereerst gekeken naar de mogelijkheid om via bioaugumentatie, het introduceren van specifieke micro-organismen (microben), het vergistingsproces te optimaliseren. Doel was niet alleen om de opbrengst aan groen gas te verhogen, maar ook bij te dragen aan de snelheid en robuustheid van het vergistingsproces. De uitdaging daarbij is, die organismen te selecteren die tot procesoptimalisatie leiden en die daarbij weten te overleven tussen de al aanwezige veelheid microben.

Kerngedachte voor het project was dat gezocht werd naar een methode om succesvolle organismen te selecteren vanuit al bestaande biogasinstallaties. Tijdens de zoektocht werden tachtig samples genomen uit een veelheid aan installaties. Het harde werken met die samples gedurende de afgelopen vier jaar heeft zich uitbetaald. Een veel beter begrip over de rol van de meer dan 300 microbiële groepen die een sleutelrol in de vergisting spelen, is het resultaat. Daarbij werd een geheel nieuwe orde ontdekt, de darwinibacteriën.
Het mooiste van alles: het onderzoek heeft geleid tot een product dat in een vervolgproject opgeschaald kan worden naar een ‘kit’, die ingezet kan worden om de gewenste procesoptimalisatie grootschalig in Europa toe te passen. Hiertoe wordt door een deel van het consortium een nieuwe subsidieaanvraag voorbereid. Gegeven de afbouw van GasTerra zullen wij daar helaas niet aan meedoen.

Naast de optimalisatie had MICRO4BIOGAS nog een aantal andere doelen. Het project heeft tot een update van de marktkansen voor groen gas geleid. Daarbij spelen commerciële aspecten een rol, maar zeker ook regulatoire. Voor beide werd duidelijk dat Europa voor potentiële groen gas producenten nog erg gefragmenteerd is. Daarnaast ontwikkelden een aantal partners een soort doe-het-zelf pakket, dat in het onderwijs ingezet kan worden. Ook zijn een aantal e-learning modules ontwikkeld. 

Ten slotte was er nauwe samenwerking met het stadje Aras de los Olmos. In het project was het oorspronkelijk de bedoeling om de ontwikkelde kit in de daar te bouwen biogasinstallatie toe te passen. Toen de bouw ervan (door vertragingen in de vergunningverstrekking) niet haalbaar bleek, is besloten om een tijdelijke kleinschalige reactor neer te zetten waar alsnog een aantal proeven mee gedaan kon worden.

Van CO2 en waterstof naar duurzame vliegtuigbrandstof

De luchtvaart was in 2021 verantwoordelijk voor bijna 14% van de transportuitstoot in de EU. Om de sector duurzamer te maken, biedt duurzame vliegtuigbrandstof (SAF) momenteel de enige haalbare optie voor langeafstandsvluchten. 

Het Europese project TAKE-OFF, geleid door TNO, bundelt de krachten van tien partners om technologie te ontwikkelen die CO2 en hernieuwbare waterstof omzet in SAF.

Alternatieve aandrijftechnieken zoals elektrische of waterstofvliegtuigen zijn voorlopig niet geschikt voor langeafstandsvluchten. Conventionele synthetische processen zoals Fischer-Tropsch produceren een breed scala aan koolwaterstoffen en vereisen veel nabewerking om bruikbare vliegtuigbrandstof te verkrijgen.

Biobrandstoffen zijn beperkt door de beschikbaarheid van grondstoffen zoals frituurvet en dierlijke vetten. Deze uitdagingen vragen om gerichte, efficiënte oplossingen.
Twee complementaire routes

Het consortium ontwikkelde twee routes om CO2 en waterstof om te zetten in duurzame vliegtuigbrandstof:

    Directe route: CO2 en H2 worden in één stap omgezet naar lichte olefinen (ethyleen en propyleen), die dienen als bouwstenen voor jetfuel.
    Indirecte route: CO2 en H2 worden eerst omgezet naar methanol, vervolgens naar dimethylether, en daarna naar lichte olefinen. Deze route heeft een hogere selectiviteit voor de gewenste producten. 

Beide routes leiden tot aanzienlijke efficiëntiewinsten en maken een gerichte productie van vliegtuigbrandstof mogelijk.

Een cruciale doorbraak is de SIENNA-reactor, die water dat tijdens de reactie ontstaat continu afvoert via een selectief membraan. Hierdoor wordt de CO2-omzetting verhoogd van 20% naar 37%, wat resulteert in kleinere installaties, lager energieverbruik en betere economische haalbaarheid.

Na vier jaar onderzoek produceerde het TAKE-OFF-team een liter vliegtuigbrandstof uit CO2 en waterstof. De brandstof voldoet aan de fysieke eigenschappen die nodig zijn voor certificering en genereert vier keer minder roet dan conventionele kerosine.

Ook aromaten en zwavelverbindingen zijn nagenoeg afwezig, waardoor NOx-, SOx- en deeltjesemissies significant lager liggen. Dit draagt bij aan een betere luchtkwaliteit en een lager klimaateffect van condenssporen.

Invoedingskompas Groen Gas gelanceerd

De regionale netbeheerders lanceerden op 12 januari het Invoedingskompas Groen Gas: een gezamenlijke online kaart die initiatiefnemers helpt oriënteren. Het kompas laat zien waar nu ruimte (invoedingscapaciteit) beschikbare is om groen gas in te voeden, waar netaanpassingen gepland staan en waar kansen liggen voor groei van invoedingscapaciteit op de middellange termijn. Het is een startpunt voor het gesprek en een algemeen inzicht; het vervangt het contact met de netbeheerder niet.

In de afgelopen jaren groeide in de hele sector de behoefte aan een toegankelijk instrument waarmee netbeheerders hun inzichten over beschikbare invoedingscapaciteit kunnen delen met de buitenwereld. Potentiële producenten, overheden en andere partijen willen eerder en beter weten waar het gasnet ruimte heeft en waar netaanpassingen nodig zijn.

Met het invoedingskompas groen gas komt dat instrument er nu daadwerkelijk. De netbeheerders publiceren samen een online kaart die laat zien waar op de regionale gasnetten invoedingscapaciteit beschikbaar is, nu en in de toekomst. Het kompas wordt landelijk gelanceerd via Netbeheer Nederland en EDSN. Stedin vervulde hierbij de trekkersrol in de sectorale werkgroep; Iman Pishbin trad daarbij op als trekker én sector Epic Owner, naast zijn rol als gasnet strateeg bij Stedin.

Het invoedingskompas is een eenvoudig te gebruiken oriëntatie-instrument. Gebruikers kunnen zelf verkennen waar op het gasnet invoedingscapaciteit beschikbaar is om groen gas in te voeden en waar netaanpassingen gepland staan. De kaart bundelt data van alle regionale netbeheerders en maakt die zichtbaar in één online omgeving. Door de periodieke update blijft het beeld actueel en wordt het eerste gesprek tussen initiatiefnemer en netbeheerder beter voorbereid en doelgerichter.

De wens voor meer transparantie over invoedingscapaciteit leefde sectorbreed. Binnen die context nam Stedin het initiatief om hier concreet invulling aan te geven. In eerste instantie werd binnen Stedin een overzicht ontwikkeld waarin per gebied de ruimte voor invoeding van groen gas inzichtelijk werd gemaakt. Dit groeide door tot een Power BI-dashboard dat, met data van alle regionale netbeheerders, als gezamenlijk overzicht voor de hele sector werd gebruikt. 

Crematorium in Enschede begint proef met crematie op waterstof

Het crematorium van Crematoria Twente in Enschede is begonnen met een proef om lichamen te cremeren met behulp van groene waterstof in plaats van aardgas. Dit is de eerste keer in Nederland dat deze methode op haalbaarheid en duurzaamheid wordt getest.  

Het doel is om te onderzoeken of waterstof, die CO₂-neutraal kan worden geproduceerd, een goed alternatief is voor de traditionele gasovens die normaal gesproken veel CO₂ uitstoten. Als de proef slaagt, kan aan het eind van dit jaar de eerste officiële crematie op waterstof plaatsvinden.  

Het crematorium past één van de bestaande oveninstallaties aan om de test uit te voeren. Volgens de directie gaat het cremeren zelf goed — dat is immers al eerder getest in Engeland — maar de aandacht ligt vooral op de veiligheid, betrouwbaarheid en de impact op de technische apparatuur. De proef wordt mede mogelijk gemaakt door een Europese subsidie.  

Wanneer alles goed blijkt te werken, wil het crematorium dit vooraf communiceren aan families, zodat mensen zelf kunnen kiezen voor een duurzame crematie op waterstof. In Nederland worden elk jaar ongeveer 100.000 mensen gecremeerd, meestal met aardgasovens. Als de oven op waterstof werkt, is dat CO₂-neutraal omdat de waterstof geen CO₂ uitstoot bij verbranding.  

Er is steeds meer aandacht voor duurzame alternatieven na overlijden. Naast deze waterstofproef worden bijvoorbeeld ook andere opties zoals resomeren (het oplossen van een lichaam in een warme vloeistof) onderzocht.  

Nieuwe methode kan 30 liter waterstof per gram plastic per uur produceren

Zweedse wetenschappers aan de Chalmers University of Technology hebben een innovatieve techniek ontwikkeld om waterstof te maken met zonlicht, zonder gebruik te maken van het dure en zeldzame metaal platina. Hun resultaat: met slechts één gram geleidende plastic nanodeeltjes kan in een uur zo’n 30 liter waterstofgas worden geproduceerd onder laboratoriumomstandigheden.  

In plaats van platina gebruiken de onderzoekers elektrisch geleidend kunststof dat zonlicht opneemt en in contact met water een chemische reactie versnelt. Die kunststof is verwerkt tot nanodeeltjes die beter met water samenwerken, waardoor de omzetting van licht in waterstof veel efficiënter verloopt dan bij traditionele platina-gebaseerde systemen. 

Het proces is onderdeel van wat fotokatalytische waterstofproductie wordt genoemd: zonlicht splitst water rechtstreeks in waterstof en zuurstof, zonder eerst in elektriciteit omgezet te worden.  

Hoewel de techniek al indrukwekkende hoeveelheden waterstof laat zien, gebruiken de onderzoekers momenteel nog een extra hulpstof (zoals vitamine C) om de reactie op gang te houden en te voorkomen dat deze stagneert. De ambitie is om het systeem verder te verfijnen zodat alleen zonlicht en water nodig zijn voor volledige en duurzame waterstofproductie. 

Deze ontwikkeling kan een stap betekenen naar goedkopere en milieuvriendelijkere waterstof, doordat dure metalen zoals platina worden vermeden en het productieproces eenvoudiger en potentieel goedkoper wordt.